مهارت های زندگی کودکان مجموعه‌ای از توانایی‌های فردی، اجتماعی و رفتاری است که به کودک کمک می‌کند با موقعیت‌های مختلف زندگی بهتر کنار بیاید، تصمیم‌های مناسب‌تری بگیرد، با دیگران ارتباط برقرار کند و به تدریج استقلال بیشتری به دست آورد. آموزش این مهارت‌ها از سال‌های ابتدایی زندگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از عادت‌ها و رفتارهای کودک در همین سال‌ها شکل می‌گیرند.
کودکی که یاد می‌گیرد وسایل خود را مرتب کند، برای انجام کارهای ساده تلاش کند، احساساتش را بیان کند، با دوستان خود همکاری داشته باشد و در هنگام مواجهه با یک مشکل به دنبال راه‌حل بگردد، در حال یادگیری مهارت‌هایی است که در سال‌های بعد نیز به آن‌ها نیاز خواهد داشت.
آموزش مهارت های زندگی کودکان نباید به آموزش‌های تئوری و صحبت‌های طولانی محدود شود. کودکان بیشتر از طریق مشاهده، تجربه، بازی و مشارکت در فعالیت‌های روزمره یاد می‌گیرند. به همین دلیل، خانواده و مهدکودک می‌توانند با ایجاد فرصت‌های مناسب، مهارت‌های مختلف را به شکل طبیعی در زندگی کودک تقویت کنند.
در مهدکودک، فعالیت‌های گروهی، بازی‌های آموزشی، کارهای هنری، داستان‌گویی و مسئولیت‌های ساده روزانه می‌توانند به بستری برای آموزش مهارت‌های زندگی تبدیل شوند. هدف این است که کودک علاوه بر یادگیری مفاهیم آموزشی، برای زندگی اجتماعی و فردی نیز آمادگی بیشتری پیدا کند.
مهارت‌های زندگی کودکان چیست؟
مهارت های زندگی کودکان به مجموعه‌ای از توانایی‌ها گفته می‌شود که کودک برای مدیریت بهتر زندگی شخصی، ارتباط با دیگران و مواجهه با موقعیت‌های مختلف به آن‌ها نیاز دارد.
این مهارت‌ها شامل موارد مختلفی هستند؛ از توانایی انجام کارهای شخصی گرفته تا مهارت برقراری ارتباط، حل مسئله، همکاری، تصمیم‌گیری و کنترل احساسات.
برخی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی برای کودکان عبارت‌اند از:
- مسئولیت‌پذیری
- استقلال
- حل مسئله
- برقراری ارتباط
- همکاری با دیگران
- رعایت نوبت
- تصمیم‌گیری
- شناخت و بیان احساسات
- رعایت قوانین
- مراقبت از وسایل شخصی
- مدیریت رفتار
- کمک کردن به دیگران
این مهارت‌ها به یکباره ایجاد نمی‌شوند. کودک به فرصت، تمرین و تجربه نیاز دارد تا بتواند آن‌ها را به تدریج یاد بگیرد.
برای مثال، وقتی از کودک خواسته می‌شود بعد از بازی اسباب‌بازی‌های خود را جمع کند، در ظاهر یک کار ساده انجام می‌دهد؛ اما در واقع مفاهیمی مانند مسئولیت‌پذیری، نظم و مراقبت از وسایل را تمرین می‌کند.
به همین دلیل، تربیت کودک و آموزش مهارت‌های زندگی باید از فعالیت‌های ساده و متناسب با سن شروع شود.
چرا آموزش مهارت زندگی اهمیت دارد؟
کودک در طول زندگی با موقعیت‌های مختلفی روبه‌رو می‌شود. ورود به مدرسه، برقراری ارتباط با همسالان، انجام کارهای شخصی، مواجهه با اختلاف نظر و تصمیم‌گیری درباره مسائل مختلف، همگی به مهارت‌هایی فراتر از دانش آموزشی نیاز دارند.
آموزش مهارت های زندگی کودکان به کودک کمک می‌کند برای مواجهه با این موقعیت‌ها آمادگی بیشتری داشته باشد.
هدف از آموزش مهارت‌های زندگی این نیست که کودک مانند یک بزرگسال رفتار کند. بلکه باید به او فرصت داده شود متناسب با سن خودش تجربه کند و مسئولیت‌های کوچک را بر عهده بگیرد.
مسئولیت‌پذیری
از مهارت های زندگی کودکان: مسئولیت‌پذیری کودک یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که باید به تدریج تقویت شود.
کودک مسئولیت‌پذیر یاد می‌گیرد که هر کاری پیامدی دارد و خودش نیز در انجام برخی وظایف نقش دارد.
برای مثال، کودک می‌تواند مسئولیت‌های ساده‌ای مانند جمع کردن اسباب‌بازی‌ها، قرار دادن وسایل در جای خود، مراقبت از وسایل شخصی یا کمک در فعالیت‌های گروهی را بر عهده بگیرد.
این مسئولیت‌ها باید متناسب با سن کودک باشند. انتظار انجام کارهای پیچیده از یک کودک خردسال نه‌تنها مفید نیست، بلکه ممکن است باعث ایجاد احساس ناتوانی شود.
بهتر است والدین و مربیان ابتدا وظایف بسیار ساده‌ای را در اختیار کودک قرار دهند و پس از موفقیت، به تدریج سطح مسئولیت را افزایش دهند.
نکته مهم این است که کودک باید فرصت داشته باشد خودش کار را انجام دهد. اگر بزرگسال همیشه به جای کودک وظیفه او را انجام دهد، فرصت تمرین مسئولیت‌پذیری از بین می‌رود.
استقلال
یکی دیگر از مهارت های زندگی کودکان: استقلال کودک به معنای توانایی انجام برخی کارهای متناسب با سن بدون وابستگی دائمی به بزرگسال است.
استقلال می‌تواند از فعالیت‌های بسیار ساده شروع شود. برای مثال، کودک می‌تواند خودش لباس یا کفش مناسب را انتخاب کند، وسایل بازی را جمع کند، دست‌هایش را بشوید یا وسایل شخصی خود را در جای مشخص قرار دهد.
هدف از ایجاد استقلال، رها کردن کودک بدون حمایت نیست. کودک همچنان به راهنمایی و نظارت بزرگسال نیاز دارد؛ اما بهتر است در کارهایی که توانایی انجام آن‌ها را دارد، فرصت تجربه کردن داشته باشد.
وقتی کودک می‌بیند می‌تواند یک کار را خودش انجام دهد، احساس توانمندی بیشتری پیدا می‌کند. این تجربه می‌تواند اعتمادبه‌نفس او را نیز تقویت کند.
در مهارت های زندگی کودکان، استقلال و مسئولیت‌پذیری ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. کودکی که فرصت انجام کارهای شخصی خود را دارد، به تدریج مسئولیت بیشتری نیز می‌پذیرد.
حل مسئله
حل مسئله یکی از مهارت‌های مهم برای زندگی در مهارت های زندگی کودکان برای آینده کودک است.
کودکان مرتب با مسائل کوچک مواجه می‌شوند. ممکن است دو کودک بخواهند هم‌زمان از یک وسیله استفاده کنند، یک سازه هنگام بازی خراب شود یا کودک نتواند وسیله‌ای را که می‌خواهد پیدا کند.
این موقعیت‌ها می‌توانند فرصت‌هایی برای آموزش مهارت های زندگی کودکانی باشند.
به جای اینکه بزرگسال بلافاصله مشکل را حل کند، می‌توان از کودک پرسید:
«به نظرت چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟»
این سؤال ساده کودک را به فکر کردن و پیدا کردن راه‌حل تشویق می‌کند.
برای مثال، اگر دو کودک یک اسباب‌بازی را بخواهند، مربی می‌تواند آن‌ها را به سمت راه‌حل‌هایی مانند رعایت نوبت یا انتخاب یک بازی مشترک هدایت کند.
هدف این نیست که کودک همیشه بهترین تصمیم ممکن را بگیرد؛ بلکه مهم است یاد بگیرد هنگام مواجهه با مشکل، متوقف شود، فکر کند و گزینه‌های مختلف را بررسی کند.
برقراری ارتباط
از مهارت های زندگی کودکان: مهارت اجتماعی کودک نقش مهمی در زندگی او دارد. کودک باید بتواند خواسته‌ها، احساسات و نیازهای خود را بیان کند و در عین حال به صحبت‌های دیگران نیز گوش دهد.
برقراری ارتباط مناسب شامل مهارت‌هایی مانند سلام کردن، تشکر کردن، درخواست کمک، گوش دادن، رعایت نوبت در گفتگو و بیان محترمانه خواسته‌هاست.
این مهارت‌ها از طریق تمرین‌های روزمره تقویت می‌شوند.
برای مثال، مربی می‌تواند هنگام فعالیت گروهی از کودکان بخواهد درباره کاری که انجام داده‌اند صحبت کنند. کودک در چنین موقعیتی یاد می‌گیرد نظر خود را بیان کند و به صحبت‌های دوستانش گوش دهد.
بازی‌های نمایشی نیز می‌توانند ابزار مناسبی برای تقویت ارتباط باشند. کودک در نقش فروشنده، پزشک، معلم یا والدین قرار می‌گیرد و در جریان بازی با موقعیت‌های مختلف ارتباطی مواجه می‌شود.
چگونه مهارت های زندگی کودکان را به کودک آموزش دهیم؟
بهترین روش آموزش مهارت های زندگی کودکان، استفاده از تجربه‌های واقعی و فعالیت‌های متناسب با سن کودک است.
کودکان معمولاً با دیدن و انجام دادن بهتر از شنیدن توضیحات طولانی یاد می‌گیرند. بنابراین اگر هدف آموزش مسئولیت‌پذیری است، بهتر است یک مسئولیت کوچک واقعی به کودک داده شود.
اگر هدف آموزش همکاری است، یک فعالیت گروهی می‌تواند بسیار مؤثرتر از توضیح دادن مفهوم همکاری باشد.
چند روش مؤثر برای آموزش مهارت‌های زندگی عبارت‌اند از:
- بازی‌های آموزشی
- فعالیت‌های گروهی
- مسئولیت‌های روزمره
- داستان‌گویی
- بازی‌های نمایشی
- فعالیت‌های هنری
- مشارکت در کارهای ساده
- تشویق به تصمیم‌گیری
بازی‌های آموزشی
بازی یکی از مؤثرترین ابزارها برای آموزش مهارت های زندگی کودکان است.
کودک در بازی با موقعیت‌های مختلف مواجه می‌شود و باید برای رسیدن به هدف خود تصمیم بگیرد، همکاری کند یا راه‌حلی پیدا کند.
برای مثال، یک بازی گروهی می‌تواند به کودکان یاد دهد که برای رسیدن به یک هدف مشترک باید با یکدیگر همکاری کنند.
بازی‌های نقش‌آفرینی نیز اهمیت زیادی دارند. در این بازی‌ها کودک می‌تواند موقعیت‌های واقعی زندگی را تمرین کند.
برای مثال، مربی می‌تواند یک فروشگاه فرضی ایجاد کند. یک کودک نقش فروشنده و کودک دیگر نقش مشتری را بر عهده بگیرد. کودکان در جریان بازی با مفاهیمی مانند سلام کردن، درخواست کردن، گوش دادن، رعایت نوبت و تشکر کردن آشنا می‌شوند.
بازی آموزشی زمانی بیشترین تأثیر را دارد که کودک در آن مشارکت فعال داشته باشد.
فعالیت‌های گروهی
فعالیت‌های گروهی محیط مناسبی برای تقویت مهارت اجتماعی کودک و مهارت های زندگی کودکان ایجاد می‌کنند.
کودک در یک فعالیت گروهی باید رفتار خود را با دیگران هماهنگ کند. او یاد می‌گیرد منتظر نوبت خود باشد، به نظر دیگران توجه کند و برای رسیدن به یک هدف مشترک همکاری کند.
ساختن یک کاردستی گروهی، انجام یک بازی حرکتی، نقاشی گروهی یا ساخت یک سازه با لگو نمونه‌هایی از فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند چنین مهارت‌هایی را تقویت کنند.
در این فعالیت‌ها ممکن است اختلاف نظر نیز ایجاد شود. این موضوع لزوماً منفی نیست. اختلاف نظر می‌تواند فرصتی برای آموزش گفت‌وگو و حل مسئله باشد.
مربی می‌تواند به کودکان کمک کند به جای دعوا یا کنار کشیدن، درباره راه‌حل‌های مختلف صحبت کنند.
مسئولیت‌های روزمره برای مهارت های زندگی کودکان
یکی از طبیعی‌ترین روش‌های آموزش مهارت های زندگی کودکان، استفاده از مسئولیت‌های روزمره است.
کودک می‌تواند وظایف ساده‌ای مانند:
- جمع کردن اسباب‌بازی‌ها
- مرتب کردن وسایل شخصی
- قرار دادن کتاب‌ها در قفسه
- کمک در آماده کردن محیط فعالیت
- مراقبت از وسایل شخصی
- کمک به همکلاسی‌ها
را بر عهده بگیرد.
این وظایف باید ساده، مشخص و قابل انجام باشند.
برای مثال، به جای اینکه گفته شود «اتاقت را مرتب کن»، می‌توان گفت «لطفاً ماشین‌ها را داخل این سبد بگذار.»
دستور مشخص، انجام وظیفه را برای کودک آسان‌تر می‌کند.
پس از انجام کار نیز بهتر است تلاش کودک مورد توجه قرار گیرد. تشویق به معنای جایزه دادن برای هر فعالیت نیست؛ گاهی یک جمله ساده مانند «دیدم که خودت وسایلت را مرتب کردی» می‌تواند انگیزه کودک را افزایش دهد.
آموزش مهارت‌های عاطفی در کنار مهارت‌های اجتماعی در مهارت های زندگی کودکان
مهارت‌های زندگی فقط به مسئولیت‌پذیری و انجام کارهای روزمره محدود نمی‌شوند. کودک باید بتواند احساسات خود را نیز بشناسد و درباره آن‌ها صحبت کند.
کودکی که بتواند بگوید «عصبانی هستم»، «ناراحتم» یا «می‌ترسم»، قدم مهمی در شناخت احساسات خود برداشته است.
مربی و والدین می‌توانند با استفاده از داستان، تصاویر و بازی‌های نمایشی به کودک کمک کنند احساسات مختلف را بشناسد.
برای مثال، می‌توان تصاویری از چهره‌های شاد، ناراحت، عصبانی یا متعجب نشان داد و از کودک خواست احساس هر شخصیت را حدس بزند.
این فعالیت ساده می‌تواند به کودک کمک کند احساسات دیگران را نیز بهتر درک کند.
شناخت احساسات، پایه مهمی برای تربیت کودک و شکل‌گیری روابط اجتماعی سالم است.
نقش مهدکودک در آموزش مهارت های زندگی کودکان
مهدکودک یکی از نخستین محیط‌های اجتماعی مهم خارج از خانواده است. کودک در این محیط با مربیان و همسالان خود تعامل دارد و تجربه‌های اجتماعی جدیدی به دست می‌آورد.
به همین دلیل، نقش مهدکودک در آموزش مهارت های زندگی کودکان بسیار مهم است.
در یک مهدکودک مناسب، برنامه آموزشی نباید فقط بر آموزش مفاهیم شناختی مانند اعداد، حروف و رنگ‌ها تمرکز کند. مهارت‌های فردی و اجتماعی نیز باید بخشی از برنامه روزانه باشند.
برای مثال، وقتی کودکان در یک فعالیت گروهی شرکت می‌کنند، مربی می‌تواند به صورت هم‌زمان مهارت همکاری، رعایت نوبت و برقراری ارتباط را تقویت کند.
هنگام جمع کردن وسایل نیز می‌توان مسئولیت‌پذیری و نظم را آموزش داد.
حتی زمان صرف غذا می‌تواند فرصتی برای تمرین مهارت‌های مختلف باشد؛ مانند رعایت نظم، استفاده مناسب از وسایل و توجه به نیاز دیگران.
بنابراین مهارت های زندگی کودکان نباید به یک کلاس جداگانه محدود شوند. این مهارت‌ها می‌توانند در تمام برنامه روزانه مهدکودک حضور داشته باشند.
نقش مربی در آموزش مهارت‌های زندگی
مربی یکی از مهم‌ترین الگوهای رفتاری کودک در محیط مهدکودک است. کودکان فقط از صحبت‌های مربی یاد نمی‌گیرند؛ بلکه رفتار او را نیز مشاهده و تقلید می‌کنند.
اگر مربی با آرامش صحبت کند، به دیگران گوش دهد، هنگام بروز مشکل راه‌حل پیدا کند و به احساسات کودکان احترام بگذارد، در واقع مهارت‌های مختلف را به شکل عملی آموزش می‌دهد.
مربی همچنین باید به کودک فرصت تجربه کردن بدهد.
برای مثال، اگر کودک در مرتب کردن وسایل خود با مشکل مواجه شد، بهتر است مربی بلافاصله کار را به جای او انجام ندهد. می‌تواند مرحله‌به‌مرحله راهنمایی کند تا کودک خودش موفق شود.
این روش به تقویت استقلال کودک و یادگیری مهارت های زندگی کودکان کمک می‌کند.
مربی همچنین باید تفاوت‌های فردی کودکان را در نظر بگیرد. ممکن است یک کودک در برقراری ارتباط بسیار فعال باشد و کودک دیگری برای مشارکت به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
مقایسه کودکان با یکدیگر روش مناسبی برای آموزش مهارت‌های زندگی نیست. بهتر است پیشرفت هر کودک نسبت به توانایی قبلی خودش بررسی شود.
برنامه مهارت زندگی در گل مینا
در مهدکودک گل مینا می‌توان آموزش مهارت های زندگی کودکان را به عنوان بخشی از فعالیت‌های روزمره کودکان در نظر گرفت. هدف این برنامه می‌تواند تقویت توانایی‌هایی مانند مسئولیت‌پذیری، استقلال، همکاری، ارتباط و حل مسئله باشد.
کودکان می‌توانند در فعالیت‌های مختلف گروهی و فردی مشارکت کنند و در جریان این فعالیت‌ها مهارت‌های موردنیاز خود را تمرین کنند.
تقویت مسئولیت‌پذیری در راستای مهارت های زندگی کودکان
یکی از بخش‌های مهم برنامه می‌تواند ایجاد مسئولیت‌های کوچک برای کودکان باشد. مرتب کردن وسایل، مراقبت از ابزار فعالیت و همکاری در آماده‌سازی محیط می‌تواند نمونه‌ای از این مسئولیت‌ها باشد.
این کارها به کودک نشان می‌دهند که او نیز عضوی از یک گروه است و رفتار او بر محیط اطرافش تأثیر دارد.
یکی از مهارت های زندگی کودکان تقویت استقلال
فعالیت‌های روزمره می‌توانند فرصت مناسبی برای تقویت استقلال کودک ایجاد کنند.
مربی می‌تواند در کارهایی که کودک توانایی انجام آن‌ها را دارد، ابتدا راهنمایی لازم را ارائه دهد و سپس اجازه دهد کودک خودش فعالیت را انجام دهد.
موفقیت در انجام کارهای ساده می‌تواند احساس توانمندی کودک را افزایش دهد.
بازی و مهارت اجتماعی برای بهبود مهارت های زندگی کودکان
بازی‌های گروهی نیز می‌توانند بخش مهمی از برنامه آموزش مهارت زندگی باشند.
در بازی‌های گروهی، کودکان یاد می‌گیرند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، نوبت را رعایت کنند، قوانین ساده را بپذیرند و در صورت بروز اختلاف، به دنبال راه‌حل باشند.
فعالیت‌های هنری و خلاقانه
نقاشی، سفالگری و کاردستی نیز می‌توانند در کنار تقویت خلاقیت، برخی مهارت‌های زندگی را تقویت کنند.
برای مثال، در یک فعالیت گروهی هنری، کودکان باید ابزارها را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و برای انجام فعالیت همکاری کنند.
فعالیت‌های خلاقانه همچنین به کودک فرصت انتخاب می‌دهند. انتخاب رنگ، شکل یا روش انجام یک کار می‌تواند به تقویت تصمیم‌گیری کمک کند.
فعالیت‌های مربوط به طبیعت
فعالیت‌هایی مانند مراقبت از گیاهان یا پروژه‌های مرتبط با محیط زیست نیز می‌توانند حس مسئولیت‌پذیری را تقویت کنند.
وقتی کودک یاد می‌گیرد از یک گیاه مراقبت کند، با مفهوم مراقبت، استمرار و مسئولیت آشنا می‌شود.
چرا مهارت های زندگی کودکان باید از مهدکودک آغاز شوند؟
دوران مهدکودک زمان مناسبی برای ایجاد بسیاری از عادت‌ها و مهارت‌های پایه است. کودک در این سن آمادگی زیادی برای تجربه کردن و یادگیری از محیط اطراف خود دارد.
اگر آموزش مهارت های زندگی کودکان از همین سال‌ها آغاز شود، کودک فرصت بیشتری برای تمرین خواهد داشت.
نکته مهم این است که آموزش باید متناسب با سن باشد. کودک خردسال قرار نیست تمام مشکلات خود را به تنهایی حل کند یا تمام مسئولیت‌های زندگی را بر عهده بگیرد.
هدف این است که کودک به تدریج یاد بگیرد:
«من می‌توانم بخشی از کارها را خودم انجام دهم، می‌توانم از دیگران کمک بگیرم و می‌توانم برای مشکلات ساده راه‌حل پیدا کنم.»
همین نگرش ساده می‌تواند پایه مهمی برای رشد شخصیت و استقلال کودک باشد.
تأثیر مهارت‌های زندگی بر آینده کودک
مهارت‌هایی که کودک در سال‌های ابتدایی زندگی تمرین می‌کند، می‌توانند در سال‌های بعد نیز مورد استفاده قرار بگیرند.
کودکی که یاد گرفته با دیگران همکاری کند، هنگام ورود به مدرسه راحت‌تر می‌تواند در فعالیت‌های گروهی مشارکت داشته باشد.
کودکی که مسئولیت وسایل خود را می‌پذیرد، به تدریج آمادگی بیشتری برای مسئولیت‌های مدرسه پیدا می‌کند.
کودکی که یاد گرفته هنگام مواجهه با یک مشکل فکر کند و راه‌حل پیدا کند، در موقعیت‌های جدید نیز می‌تواند انعطاف‌پذیری بیشتری نشان دهد.
به همین دلیل، آموزش مهارت زندگی نوعی سرمایه‌گذاری برای آینده کودک است.
این آموزش قرار نیست کودک را از مشکلات دور کند؛ بلکه باید او را برای مواجهه بهتر با مشکلات آماده کند.
جمع‌بندی
مهارت های زندگی کودکان بخش مهمی از رشد همه‌جانبه آن‌هاست. کودک برای موفقیت در مدرسه و زندگی آینده تنها به دانش و اطلاعات نیاز ندارد؛ بلکه باید بتواند با دیگران ارتباط برقرار کند، مسئولیت‌های ساده را بپذیرد، احساسات خود را بشناسد، تصمیم بگیرد و برای مشکلات راه‌حل پیدا کند.
آموزش مهارت زندگی باید از سال‌های ابتدایی و به شکل تدریجی آغاز شود. مسئولیت‌پذیری، استقلال، حل مسئله و برقراری ارتباط از مهم‌ترین مهارت‌هایی هستند که می‌توان آن‌ها را از طریق فعالیت‌های ساده روزمره تقویت کرد.
بازی‌های آموزشی، فعالیت‌های گروهی و مسئولیت‌های روزمره از بهترین ابزارها برای آموزش این مهارت‌ها هستند. کودک در چنین فعالیت‌هایی به جای شنیدن توضیحات تئوری، مهارت موردنظر را در یک موقعیت واقعی تجربه می‌کند.
مهدکودک نیز می‌تواند نقش مهمی در این مسیر داشته باشد. محیط مهدکودک فرصت مناسبی برای تعامل کودک با همسالان، تجربه مسئولیت، همکاری، حل مسئله و تمرین مهارت‌های اجتماعی ایجاد می‌کند.
در مهدکودک گل مینا نیز می‌توان فعالیت‌هایی مانند بازی‌های گروهی، نقاشی، سفالگری، دست‌ورزی، موسیقی، فعالیت‌های طبیعت‌محور و مسئولیت‌های ساده روزانه را با هدف تقویت مهارت‌های زندگی کودکان به کار گرفت.
در نهایت، هدف از آموزش مهارت های زندگی کودکان این نیست که کودک را زودتر از موعد بزرگ کنیم؛ بلکه باید به او فرصت دهیم متناسب با سن خود، تجربه کند، تصمیم بگیرد، اشتباه کند، دوباره تلاش کند و به تدریج به فردی مستقل، مسئول و توانمند تبدیل شود.